Kars Antlaşması

Türkiye- Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan hükümetleri arasında Kars'ta 13 Ekim 1337-1921 tarihinde antlaşma yapılıp imzalanmıştır.

Türkiye- Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan hükümetleri arasında Kars'ta 13 Ekim 1337-1921 tarihinde antlaşma yapılıp imzalanmıştır.
Milletlerin kardeşliği ve ırkların geleceklerini belirleme hakkını tanımakta birleşerek aralarında daima samimi ilişkiler ve karşılıklı faydalara dayanan gerçek dosluk bağlarıyla bağlandıklarını görmek arzusunda olan:
Bir taraftan; Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti; Diğer taraftan; Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Sosyalist Cumhuriyet hükümetleri; Rusya Sosyalist Federal Cumhuriyet Hükümeti'nin de katılımıyla barış antlaşması için müzakerelere başlamaya karâr vermişler ve bu konuda Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, Büyük Millet Meclisi'nde Edirne Milletvekili ve Doğu Cephesi Komutanı Kazım Karabekir Paşa, Büyük Millet Meclisi Burdur Milletvekili Veli, Eski Bayındırlık Müsteşarı Muhtar, Türkiye'nin Azerbaycan Temsilcisi Memdûh Şevket beyleri; Ermenistan Sosyalist Cumhuriyeti Hükümeti'nin Dışişleri Komiseri Eskinaz Miravyan, İçişler, Komiseri Bogos Makenziyan; Azerbaycan Sosyalist Cumhuriyeti Hükümeti'nin Devlet Denetleme Halk Komiseri Behbudşah Tahtanski'yi; Gürcistan Sosyalist Cumhuriyeti Hükümeti, Harbiye ve Deniz Kuvvetleri Komiseri Şalvaeli Yava, Dışişleri ve Maliye Komiseri Aleksandır Sevanidze'yi; Rusya Sosyalist Federal Cumhuriyet Hükümeti'nin Letonya Temsilcisi Jak Hatenski'yi delege olarak görevlendirmişlerdir.


Bu delegeler usulüne uygun yetkilendirme belgelerini karşılıklı olarak gördükten sonra aşağıdaki maddeleri kararlaştırmışlardır:
Birinci Madde: Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ve Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Sosyalist Cumhuriyet hükümetlerinin şu an itibariyle memleket arazileri üzerinde hâkimiyet hakkı bulunan hükümetler arasında kararlaştırılan araziler hakkında antlaşmalar ile üç hükûmet arasında antlaşmaya varılan Güney Kafkasya cumhuriyetlerine ait antlaşmaları yok hükmünde saymakla birlikte Moskova'da 16 Mart 1337-1921 tarihinde imzalanan Türk-Rus Antlaşması'nın müstesna tutulması kararına varılmıştır.
İkinci Madde: Bu antlaşmayı yapan taraflardan birine zorla dayatılacak hiçbir barış antlaşması veya diğer bir uluslar arası antlaşmayı tanımamak konusunda aynı görüştedirler. Bu birlikte karâr gereği, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Sosyalist Cumhuriyet hükümetleri, Türkiye'ye ait olup şu anda Büyük Millet Meclisi tarafından temsil edilen Türkiye Milli Hükümeti'nin tanımadığı hiçbir uluslar arası antlaşmayı tanımamayı kabûl ederler. bu antlaşmada adı geçen "Türkiye" tabiriyle; İstanbul'da bulunan Osmanlı Meclis-i Meb‘ûsan'ı tarafından düzenlenip yayımlanan ve ilân edilen ve tüm devletlerle basına teblîğ edilen 28 Aralık 1336-1920 tarihli Milli Misak'ın içerdiği arâzî kastedilmiştir. 
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti de Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan'a ait konulardan olan ve bu hükümetlerce kabûl edilmeyen hiçbir uluslar arası antlaşmayı tanımayacağını kabûl eder.
Üçüncü Madde: Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Sosyalist Cumhuriyet hükümetleri, kapitülasyon usülünün her ülkenin milli gelişiminin serbestçe cereyân etmesine ve hükûmet etme hukukunun tam olarak kullanmasına engel olduğunu onaylayarak Türkiye de bu kapitülasyon usülü ile (her hangi bir şekilde buna bağlı olan her türlü işlemlerin) tümünü yok sayar.
Dördüncü Madde: Türkiye'nin Kuzeydoğu hududu (Rus Genelkurmayının 1/210.00 ölçekli 1 parmak 5 verestlik mesafe haritasına göre) Karadeniz sahilinde bulunan Sarp köyünden Gedizmata Dağı-Şavşat Dağı sularının dağıldığı hat- Kanı Dağı'ndan geçen oradan dâimâ Kars ve Ardahan sancaklarının kuzeydeki eski idari hudutları  ve Arpaçay Aras Talvegninijni Karasu menbaına kadar takip eden att ile belirlenmiştir. (hududun detayları ve bu konuya bağlı meseleler için 1 ve 2 numaralı eklerle antlaşmayı imzalayanlarca ayrıca imzalanmış olan ekteki haritaya müracaat) antlaşma metni ile harita arasında uyuşmazlık bulunması halinde, antlaşma metni esas alınacaktır. Rusya Sosyalist Federal Cumhuriyet Hükümeti'nin bir temsilcisinin de iştirâk etmesiyle eşit sayıdaki üyelerden oluşacak karma bir hudut belirleme komisyonu, arâzî üzerinde sınırları detaylıca belirleyip kararlaştırmak ve sınır işaretlerini yerleştirmekle görevlidirler.(4 numaralı ekteki harita)
Beşinci Madde: Türkiye Hükümeti ile Ermenistan, Azerbaycan hükümetleri işbu antlaşmanın 3 numaralı ekinde açıklığa kavuşturulan hudutlar içinde olmak üzere Nahcivan bölgesinin Azerbaycan himayesinde muhtar bir arâzî olması konusunda aynı fikirdedirler.
Altıncı Madde: Türkiye, ilk önce- bu mahddede belirlenen bölgeler ahâlîsi, her cemaatin dini ve kültürüne ait hukuku sağlayacak bir idari serbestliğe ulaşmakve adı geçen yerlerde halkın arzularına uygun bir arâzî tasarruf şekli imkân vermek ve ikinci olarak- Batum Limanı yoluyla Türkiye'ye ithal veya Türkiye'den ihraç olunacak her türlü ticari mal ve eşyanın gümrük vergisi olmaksızın hiçbir engel ve zorlukla karşılaşmadan tüm vergilerden muaf olarak serbestçe geçiş hakkı, her türlü özel masraflar istisna olmak üzere Batum Limanı'ndan faydalanma hakkıyla birlikte Türkiye'ye garanti verilmek şartıyla Batum Limanı ve Batum şehrinin ve bu antlaşmanın 4. Maddesinde gösterilen hududun kuzeyinde bulunan ve Batum Livası'na ait bulunan arazinin kullanım hakkını Gürcistan'a terketmeyi onaylar.Bu maddenin uygulanabilmesi için işbu antlaşmanın imzalanmasından sonra derhal ilgili tarafların temsilcilerinden oluşacak bir komisyon oluşturulacaktır.
Yedinci Madde: Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Gürcistan Sosyalist Cumhuhriyeti Hükümeti, iki ülke hudut bölgeleri halkının karma bir komisyon tarafından gümrük, güvenlik ve sağlık işlerinde yürürlüğe konulacak  halkın kolayca geçişini sağlayacak genelgelere uymak şartıyla sınır geçişlerini kolaylaştıracaklarını taahhüd ederler.
Sekizinci Madde: Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Gürcistan Sosyalist Cumhuhriyeti Hükümeti, iki ülke hudut bölgeleri halkının sınırın diğer tarafında blunan kışlık ve yazlık meralardan yararlanma mecburiyeti nazar-ı dikkate alınarak bölge halkının hayvanlarını sınırdan geçirmek ve o meralardan faydalanmak hakkını vermeyi kabûl eder. Sınırdan geçiş esnasında uygulanacak gümrük işlemleri sıhhi konular, güvenlik tedbirleri ve diğer konular için karma bir komisyon oluşturulacaktır.
Dokuzuncu Madde: Bütün milletlerin ticari faaliyetleri için boğazların açık tutulması ve bu boğazlardan serbestçe geçişi konusunda Türkiye ile Gürcistan, Karadeniz ve boğazların bağlı olacağı uluslararası kuralların kesin bir şekilde oluşturulmasını, sahili bulunan devletlerin delegelerinden oluşarak bilahare yapılacak konferansa havalesi hususunda aynı görüştedirler. Bu konferanstan ortaya çıkacak kararların Türkiye ile başkenti olan İstanbul'un güvenliğine hiçbir şekilde zarar vermemesi şarttır.
Onuncu Madde: Antlaşmaya varan ülkelerin arazileri üzerinde diğer ülkenin yahut onun arazisinin bir kısmının idâre etme görevinin kendisinin olduğunu iddiâ edecek hiçbir kurum ve kuruluşun oluşmasını veya oraya yerleşmesini ve diğer ülkeye karşı mücâdele amacında bulunacak yapılanmanın oluşmasına izin vermemeyi taahhüt ederler. Yukarıda geçen Türkiye arazisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'nin doğrudan doğruya askeri ve idari mülkiyeti altında bulunan yerler olduğu kararına varılmıştır.
On Birinci Madde: Antlaşmayı imzalayan ülkelerin herbirinin diğeri arazisinde yerleşmiş olan vatandaşları milli savunmayla ilgili müstesna kanunlar haricinde yaşadıkları ülkenin kanunlarından doğan hukûk ve asli görevlerine uygun şekilde muamele göreceklerdir. Karşılıklı olarak vatandaşların aile hukukuna, verasete ve hukuki ehliyete ait meseleler de bu maddenin hükmünden müstesna olup adı geçen konular özel antlaşma ile halledilecektir.
On İkinci Madde: Anlaşan ülkeler, içlerinden birinin diğeri arazisinde diğer Müttefik Rus Cumhuriyetleri vatandaşlarına verdikleri hukûk ile Türkiye tarafından kendisinin müttefikleri olan Müslüman devletlerin vatandaşına verdiği hukuku asla amaçlamaz.
On Üçüncü Madde: 1918 yılından önce Rusya toprağı iken üzerlerinde Türkiye'nin hâkimiyet hakkı onaylanan arâzî sakinleri, Türk vatandaşlığından çıkmak istemeleri halinde eşyâ ve mallarını veya bunların değeri olan meblağı alarak Türkiye'yi serbestçe terk etmek hakkına sahip olacaklardır. Aynı şekilde vatandaşlık hakkı Türkiye tarafından Gürcistan'a terk edilmiş olan arâzîde oturanlar da Gürcü vatandaşlığından çıkmak istemeleri halinde eşyâ ve mallarını veya buna karşılık olan para meblağını alarak Gürcistan'ı terk etme hakkına sahip olacaklardır.
Yukarıdaki maddelerde adı geçen vatandaşlar konu eidlen araziyi terk etme konusundaki arzularını usulüne göre bildirdikleir tarihten itibaren askeri hizmetlerinde bir aylık tecilden istifâde edeceklerdir.
On Dördüncü Madde: Antlaşmayı imzalayan taraflar bu antlaşmanın imza edilmesinden itibaren 6 aylık bir zamân içinde 1918 ve 1920 yılları savaşlarına ait mülteciler hakkında özel bir anlaşma yapmayı garanti ederler.
On Beşinci Madde: Taraflardan herbiri antlaşmanın imzalanmasını müteakip derhal diğer ülke vatandaşları hakkında Kafkas cephesindeki savaşlar sebebiyle işelnmiş olan her türlü cinayet ve suçlar için tam bir genel af ilân etmeyi taahhüt ederler.
On Altıncı Madde: Bu antlaşmanın imzasından itibaren 2 aylık bir zamân içinde natlaşmayı yapanların içlerinden birinin arazisinde bulunan askeri ve sivil eski esirlerin mütekabiliyet üzere vatanlarına iâde edilmesime onay verirler. 
On Yedinci Madde: Ülkeleri arasındaki ilişkilerin kesilmemesini temin etmek için antlaşmayı yapan iki tarafın en kısa zamanda tren, telgraf ve sâir iletişim araçlarının korunması ve tamamlanması ve zorluk olmadan kişilerin ve emtianın geçişlerinin serbestçe yapılabilmesi için gerekli önlemlerin birlikte alınmasını taahhüt ederler. Bundan dolayı yolcuların ve emtianın girip çıkışında antlaşmaya imzalayan memleketlerin herbirinde bu konuda yürürlükte olan kanun ve düzenlemeler aynen uygulanacaktır.
On Sekizinci Madde: Antlaşmayı imzalayan ülkeler arasındaki dostça ilişkileri sağlamlaştırmak için gerekli olan ticari ilişkilerin oluşturulması ve iktisadi, mâlî ve sâir konuların halledilmesi amacıyla bu antlaşmanın imzasını müteakip Tiflis'te derhal ilgili ülkeler temsilcilerinden oluşacak bir komisyon toplanacaktır.
On Dokuzuncu Madde: Antlaşmayı imzalayan ülkeler, bu antlaşmanın imzasından itibaren 3 aylık bir zamân içinde konsolosluk mukaveleleri imzalamayı da taahhüt ederler.
Yirminci Madde: Türkiye , Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan hükümetleri arasında imzalanan bu antlaşma tasdike tabi tutulacaktır. Tasdiknamelerin değişimi mümkün olduğu kadar kısa bir zamanda Erivan'da gerçekleştirilecektir. Antlaşmanın imzasını müteakip derhal uygulamaya konulacak olan 6, 14, 15, 16, 18 ve 19. Maddeler müstesna olmak üzere bu antlaşma metni tasdiknamelerin gerçekleşmesinden itibaren uygulamaya konulacaktır. Antlaşmanın onaylanmasından itibaren adı geçen delegeler bu antlaşmayı imzalayıp mühürlemişlerdir.
Bu antlaşma, 13 Ekim 1337(1921) tarihinde Kars'ta 5 nüsha olarak düzenlenmiştir.
İmzalar: A. Mraviyan, Bogos Makenziyan, Behbudşah Tahtenski, Ş. Eliyada, J. Hanetski, Kazım Karabekir, Veli, Muhtar Memdûh


Ek 1
Türkiye'nin Kuzeydoğu hududu ( Rus Genelkurmayının 1/ 210.00 ölçeğinde yani 1 pos= 5 vresti göstermek üzere düzenlenmiş olan haritaya göre) aşağıda belirtilmiştir:
Karadeniz sahilinde Sarp köyü ve Maradidi köyünün kuzeyinde bulunan V. U'ya doğru- Karaşalvar (5.014) Dağı'nın sularının aktığı doğrultudan-  V. Maradidi köyünün kuzeyinde Çoruh Irmağı'nı keser. Oradan –Sayaur köyü kuzeyini- Gedizmata Dağı (67052)- Kvakibe Dağı-Kavatareti köyü- Medizibna Dağı'nın sularının akış hattınca –Kerankesun Dağı (6468)- Kurda Dağı'nın (7910) sularının akıntı doğrultusunu takip ederek Karabet Şavşetski Dağı zirvesinin batı kısmından eski Artvin Kazası'nın eski idari sınırına ulaşır. Şavşatski Dağı su akıntıları hattından geçerek Sarıçay Karaisalı (8.474) Dağı'na ulaşır. Kıvralski Boğazı –buradan eski Ardahan Kazası'nın eski idâre sınırı olan Kanni Dağı'na gelir. Oradan kuzeye yönelerek Telil (Garmani) (8.358) Dağı'na- Ardahan kazasının aynı hududunu takip ederek Badel köyünün kuzeydoğusunda Poskof Çayı'na ulaşır ve bu ırmağı güneye doğru, Çancak köyünün tepesine kadar takip eder. Orada bu ırmağı terk ederek su akış hattını takip ederek Erilyanbaşı (8512) Dağı'na ulaşır. Kelletepe (8.463) ve Harmantepe (9709) dağlarından geçerek Kasris-Seri (9.681) Dağı'na gelir ve oradan Kura Nehri'ne kadar Klasamet Çayı'nı takip eder. Oradan Kartanakef köyünün doğusuna kadar Kura Nehri talveg çizgisini takip ve oradan Karaoğlu (7259) Dağı'nın su taksîm hattından geçerek Kurâ Nehri'ni terk eder. Oradan Kuzapin Gölü'nü iki kısma ayırarak (7580) (7560) rakamlı tepeye ve oradan Gökdağ'a (9152) ulaşır. Oradan Gürcistan hududunun son bulup Ermenistan hududunun başladığı Üçtepeler'e (9783) ulaşır. Tabakale (9716)-9065 rakımlı tepeye ve orada Ardahan Kazası'nın eski hududunu terk ile Bolakbaba (9973) veya (9963)-8828 veya 8827-7602 dağlarından geçer. Oradan bir düz hat üzerine (7518) rakımlı tepeye ve sonra İbiş köyünün doğusundan ve daha sonra Kızıltaş (7439) veya 7440 veya 7490) dağından- Novikızıltaş köyünden geçer. Oradan, Kızıltaş'tan geçen ırmağı Karamehmed'in kuzeybatısında bulunan dirseğine kadar suların ayrıştığı hattı takip ederek (Delavers) (B. Kimli) (Tahnis) köylerinin doğusunda bulunan (Çamuşbuçay)  Irmağı'na ulaşır. Vartanlı ve Başçoragel köylerinden ve Çamuşbuçay Irmağını dâimâ takip ederek Kyalala veyahut (Kaleli)'nin kuzeyine Arpa çayı'na ulaşır. Oradan dâimâ Arğa Çay talveğini takip ederek Aras'a gelir. Oradan Aras talveğini Ermenistan hududunun son bulup Azerbaycan hududunun başladığı (Urmiye) köyüne kadar takip eder. daha sonra Aras talveğini Azerbaycan hududunun son bulduğu Aşağı Karasu ırmağının döküldüğü yere kadar takip eder. 
UYARI: Yukarıda bahsi geçen sınırlarda gösterilen yüksekliklerin (irtifâ‘) su ayrım hattından geçtiğine karâr verilmiştir.
İmzalar: A. Mraviyan, Bogos Makenziyan, Behbudşah Tahtenski, Ş. Eliyada, J. Hanetski, Kazım Karabekir, Veli, Muhtar Memdûh Şevket


Ek 2
Şöyle kararlaştırılmıştır: 1 numaralı ekte gösterildiği şekilde hudut Arpaçay ve Aras talveğini takip edeceğinden Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti Arpaçay havalisinde yalnız Blokhavuzlar hattını şu andaki güzergahı itibariyle (Aleksandrapol-Erivan) tren hattından 8 verest mesafeye ve Aras yöresinde belirtilen tren hattından 4 verest mesafeye çekmeyi taahhüt eder. 
Yukarıda adı geçen bölgeyi sınırlayan hatlar Arpaçay mıntıkası için birinci kısmın (A) ve (B) fıkralarında ve Aras mıntıkası için ikinci kısımda aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. 
1. Arpaçay mıntakası: 
A) Vartanlı'nın göneydoğusundan Bozyar (5090) Dağı'ndan Uzıınkilise'nin doğusuna 5082-5047 Karmir-Vang'ın doğusuna-Üç tepeye (6578 veya. 5578) Arazoğlu doğusuna ve (Ani) doğusuna ve Yeniköy'ün batısında Arpa Çayı'na ulaşır. 
B) Arpa Çayı'nı (5019) rakımlı tepenin doğusunda terk ederek doğruca (4581) rakımlıya - Kızılkale'nin dört buçuk verst doğusuna ve Boyaçalı'nın iki verst doğusuna daha sonra Digor Çayı'na (Düzgeçut) köyüne kadar adı geçen ırmağı takip ederek doğruca (Karabağ) harabelerinin kuzeyinde Arpa Çayı'na ulaşır 
2. Aras mıntıkası: (Karabağ), (Elican) ile Süleymandiz aralarındaki doğru hat. Bir taraftan (Aleksandropol - Erivan) tren hattı diğer taraftan işbu tren hattından itibaren dört ve sekiz verst mesafede bulunan hatlarla sınırlanan bölgelerde Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti (bu mesafe hatları, adı geçen bölgelerin dışındadır.) hiç bir şekilde istihkamlar inşa etmemeyi ve askeri güç bulundurmamağı taahhüt edder. Fakat bahsedilen bölgelerde emniyet ve asayişi sağlayacak şekilde kuvvet bulundurmak hakkını muhafaza eder.
İmzalar: A. Mraviyan, Bogos Makenziyan, Behbudşah Tahtenski, Ş. Eliyada, J. Hanetski, Kazım Karabekir, Veli, Muhtar Memdûh Şevket


Ek 3 
Nahcıvan Arazisi
Urmiye köyü- Oradan düz bir çizgi ile (Azdayan) istasyonuna (bu istasyon Ermenistan Sosyalist Cumhuriyeti'ne kalacak) daha sonra düz bir hat ile Garbî Taşburun (3142) Dağı'na – suların ayrıştığı hatla Şarkî (Taşburun) Dağı'na (4108) Cehennemderesi'ni (Yagarsik) Dağı'nın (6607) yahut (6587) su dağılım hattını takip ederek Ruvne (Bulak) güneyinden geçer. Oradan Eski Erivan Kafkası'nın ve "Şarurvalaguz"un yönetim hududunu takip ile 6629 rakımlı tepeden Kömürlüdağ (6839 veya 6930) ve oradan 3080 rakımlı tepeye Sayatdağ (7868) (Kürtkulak) köyü - Gamsurdağ (8160) - 8022 rakımlı tepe ve (Gökdağ) (10282) ve eski Nahcıvan Kazası'nın doğu yönetim hududu. 
İmzalar: A. Mraviyan, Bogos Makenziyan, Behbudşah Tahtenski, Ş. Eliyada, J. Hanetski, Kazım Karabekir, Veli, Muhtar Memdûh Şevket

 


კომენტარები

განაახლეთ


სტატიები

Müfit YÜKSEL

Gürcistan-Batum notları-2

Müfit YÜKSEL

Gürcistan-Batum notları-1

REZO AZİZ MİKELADZE

Cemaat ve Cami

Müfit YÜKSEL

KAFKASLARDAKİ SAVAŞ GÜRCİSTAN VE TÜRKİYE


HUTBEMedine'den Canlı YayınKabe'den Canlı Yayın

შუადღის ეზნამდე დარჩენილი დრო:

  • 00
  • :
  • 00
  • :
  • 00

ლოცვის დროს ბათუმში
ლოცვის დროს ბათუმში 24.10.2017
ცისკარი მზე ლანჩი დღის მეორე ნახევარში საღამო ღამ.ლოცვა
ორშაბათი 05:56 07:29 13:05 15:59 18:29 19:51
სამშაბათი 05:57 07:30 13:05 15:58 18:27 19:50
ოთხშაბათს 05:58 07:31 13:05 15:57 18:26 19:48
ხუთშაბათი 05:59 07:32 13:05 15:56 18:24 19:47
პარასკევი 06:00 07:34 13:04 15:55 18:23 19:46
შაბათის 06:01 07:35 13:04 15:54 18:22 19:45
კვირა 06:02 07:36 13:04 15:52 18:20 19:43