BATUM

Gürcistan Cumhuriyeti’ne bağlı Özerk Acara Cumhuriyeti’nin Başşehri

 
Karadeniz’in doğu kıyısında. Türkiye sınırına 15 km uzaklıkta.Çoruh nehrinin denize döküldüğü yerin kuzey doğusundaki verimli ve düzlük arazi üzerinde kurulmuştur. Sovyetler Birliği’nin Karadeniz’deki en önemli limanlarından biridir. Senenin her mevsimi yağış alması. Kafkas dağları sebebiyle kuzey rüzgarlarına kapalı olması, nemli ve sıcak bir iklime sahip bulunması topraklarında turunçgil ve astropikal bitkilerin yetişmesine imkan vermektedir: denize yakın kesimlerinde kıyı boyunca palmiye,okaliptus,bambu ve defne gibi ağaçlar görülür.
 
Bugün yerli halkın Bataumi dediği Batum. Eskiçağ’da Pers İmparatorluğu sınırları içerisinde Bathys adıyla bilinen bir liman şehri olarak kuruldu. Pontuslular’ın hakimiyetinden sonra Romalılar’ın eline geçti (m.ö.63) ve Romalılar burasını doğu seferleri için lojistik ikmal merkezi olarak kullandılar.
 
VI. yüzyılda bütün bölge ile birlikte Bizans’ın eline geçen Batum Laz Krallığı’nın idaresine verildi. IX. Yüzyılda şehir Müslümanlar tarafından fethedildiyse de X. Yüzyılda Gürcistan Birleşik Krallığı’nın idaresine girdi. Ve en parlak dönemini Gürcü Kraliçesi Tamara zamanında yaşadı. XIII. Yüzyılın başından itibaren Moğol,Arap ve Gürcüler tarafından yağmalandı. XV. Yüzyılın sonlarında Osmanlılar tarafından alınan Batum bir ara elden çıktıysa da daha sonra tekrar fethedildi Kanuni Sultan Süleyman’ın padişahlığının ilk yılında Trabzon eyaletine bağlı bir sancak olarak teşkilatlandırıldı. 1568-1574 yılları arasında Erzurum’un bir sancağı durumunda olan Batum. Asrın sonlarında müstakil bir eyalet haline geldi. XVII. Yüzyılın başlarında Gönye ile birlikte Batumda 13 zeamet ve 172 timar bulunuyordu. Bölgenin Osmanlılar tarafından fethiyle başlayan İslamlaşma hareketi XVIII. Yüzlılın sonlarına kadar devam etti. Osmanlılar idaresinde büyük ve tahkim edilmiş bir kalesi bulunan Batum şehri Kafkasya üzeirinden yapılan esir ticareti için önemli bir limandı. XVIII. Yüzyılın başlarında Batum Kalesi’nin korunması için ortalama 200-300 civarında yeniçeri bulundurulduğu gibi Batum ve Gönye sahilleri ile Abaza ve Megrel gemilerinin korunması için de beş işkampaviye (sahil muhafaza botu) görevlendirilmişti.
 
1850 lerde Rus deniz seferi ve ticaret şirketi Batum’da bir acentelik açtı ve böylece burası Kırım-Anadolu Kafkasya ticaret hattının son iskelesi oldu. Sultan Abdülaziz devrinde Trabzon  Valisi Emin Muhlis Paşa tarafından imar edilen Batum’da Aziziye adıyla bir cami inşa edildi. 1878 Berlin Antlaşması’yla serbest liman olarak Rusya’ya bırakıldı ise de bu statüsünü ancak 1886’ya kadar koruyabildi Batum’un gelişmesi 1883’te Batum-Tiflis –Bakü demiryolunun inşasıyla başladı. 1900 yılında Bakü-Batum petrol boru hattının döşenmesiyle de Rusya’nın Karadeniz’deki en önemli petrol iskelesi haline geldi: bu sebeple de nüfusu giderek arttı ve 1926 yılında 45.000 iken 1970’te 101.000’e, 1989’da da 136.000’e ulaştı.
 
3 Mart 1918’de Rusya Bolşevik hükümeti ile imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması gereğince Artvin ve Ardahan ile birlikte Osmanlı Devleti’ne bırakılan Batum, Nisan 1918’de müstakil bir sancak merkezi haline getrildi. Ancak 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondoros Mütarekesi ile Osmanlı Devleti Batumdan çekilmek zorunda kalınca şehir İngilizler tarafından işgal edildi (24 Aralık 1918) İngilizler iki yıl kadar kaldıkları Kafkasya bölgesinden Temmuz 1920’de çekildiklerinde Batum’u da boşalttılar. Ve buraray Gürcistan hükümeti el koydu. Bu durumu kabul etmeyen Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti bir asekir birlik göndererek ele geçirip tekrar sancak olarak teşkilatlandırıldı ve Batum, birinci büyük millet meclisinde 5 mebusla temsil edildi. Fakat 16 Mart 1921 de Rusya Şuralar Federatif Sosyalist Cumhuriyeti    hükümeti ile imzalanan Moskova Antlaşması gereğince Gürcistan’a bırakıldı. Türk kuvvetlerinin şehri boşaltmasından sonra (28 Mart 1921) Batum Gürcistan Cumhuriyeti (Gruzija/Gruzinskaja) bünyesinde kurulan Özerk Acara Cumhuriyeti’nin (Adjarskaja) başşehri oldu.
 
Bugün Batum, sahip olduğu geniş kapasiteli limanı sanayi tesisleri eğitim ve kültür kuruluşları ve stratejik konumu bakımından Kafkasya’nın en önemli şehridir. Limanı iç ve dış ticarette, yolcu taşımacılığında önemli rol oynayan ve ayrıca hava, kara ve demiryolu gibi geniş ulaşım imkanlarına sahip olan Batum’da petrokimya tesisleri ve makine fabrikaları bulunmaktadır İklimin uygunluğu sebebiyle zengin bitki çeşitlerine sahip olan botanik bahçesi ile etnografik, folklorik, tarihi eserlerin sergilendiği iki müze ve Osmanlılar devrinden kalma minaresi yıktırılmış Aziziye Camii başlıca eserleridir.
 
BİBLİYOGRAFYA:
 
Ayn Ali Kavanin-i Al-i Osman. s 60.  Evlayi Çelebi Seyehatname,II.82,83: Bekir Kütükoğlu. Osmanlı –İran Siyasi Münasebetleri 1578-1590, İstanbul 1962. s 110,137,143,186,189: Cengiz Orhonlu. Osmanlı Tarihine Aid Belgeler Telhisler (1597-1607), İstanbu 1970,s.77: M Fahrettin Kırzıoğlu. Osmanlıların Kafkas-Ellerini Fethi (1451-1590), Ankara 1976; İ.Metin Kunt. Sancaktan Eyalete,İstanbul 1978, s. 140, 180; Batumi (nşr. Aziz Akhvlediani), Batumi 1982; Tuncer Baykara. Anadolu’nun İdari Taksimatı, Ankara 1988 s. 105, 109,134; Götthard Jaschke , Die Elviye-i Selase: Kars Ardahan und Batum, Ottoman Arzas Concerning Batumi, JTS. VII (1984). s. 377-402; Mirza Bala, Gürcistan, İA.IV, 837-845; Ch. Quelquejay, “Batumi”, El 2 (İng.) I,1108-1109; Özbek Sovyet Entsiklopediyası, Taşkent 1972, II,93; GSE, I, 120-122; III, 75-76; VII. 30
 
İdris Bostan

  • 30/01/2015
  • 1117

კომენტარები

განაახლეთ


სტატიები

REZO AZİZ MİKELADZE

ისე ვცხოვრობთ, თითქოს არასოდეს ველით სიკვდილს

Müfit YÜKSEL

Gürcistan-Batum notları-2

Müfit YÜKSEL

Gürcistan-Batum notları-1

REZO AZİZ MİKELADZE

Cemaat ve Cami


HUTBEMedine'den Canlı YayınKabe'den Canlı Yayın

შუადღის ეზნამდე დარჩენილი დრო:

  • 00
  • :
  • 00
  • :
  • 00

ლოცვის დროს ბათუმში
ლოცვის დროს ბათუმში 25.11.2017
ცისკარი მზე ლანჩი დღის მეორე ნახევარში საღამო ღამ.ლოცვა
ორშაბათი 06:26 08:03 13:06 15:34 17:57 19:23
სამშაბათი 06:27 08:04 13:06 15:33 17:56 19:23
ოთხშაბათს 06:28 08:05 13:06 15:33 17:55 19:22
ხუთშაბათი 06:29 08:06 13:07 15:32 17:55 19:22
პარასკევი 06:30 08:08 13:07 15:32 17:54 19:21
შაბათის 06:31 08:09 13:07 15:32 17:54 19:21
კვირა 06:32 08:10 13:08 15:31 17:53 19:21